رودهای کرمان
رودخانههای استان کرمان
ویرایش
مهمترین حوضههای آبریز استان کرمان عبارتند از حوضه آبریز جازموریان، حوضه کویر لوت و حوضه یزد و کرمان.
حوضه آبریز جازموریان: این حوضه با مساحتی برابر 69600 کیلومتر مربع در جنوب شرقی ایران و بین رشته کوههای بشاگرد و جبال بارز جای دارد. در این حوضه 5 رودخانه با مساحت آبریز بیش از 1000 کیلومتر مربع جریان دارند که هلیل رود بزرگترین آنها میباشد. سایر رودهای این حوضه فصلی و کمآب هستند. همه آبهای سطحی جاری در این حوضه، به هامون جازموریان میریزند.
حوضه کویر لوت: این حوضه کمبارانترین و خشکترین حوضههای ایران و مساحت آن 199000 کیلومتر مربع میباشد که قسمتی از آن در استان کرمان واقع شده و شهرهای بم، شهداد و راور را دربر میگیرد. رودخانههای مهمی که در این حوضه جریان دارند از نوع رودخانههای فصلی میباشند که یکی از آنها رودخانه تهرود است.
حوضه یزد و کرمان: این حوضه با مساحت 99800 کیلومتر مربع یکی از خشکترین و بیآبترین حوضههای ایران به شمار میآید. رودخانههای این حوضه تحت تأثیر بارندگیهای نامنظم، حالت سیلابی دارند و در تمام فصلهای سال خشک و بیآب هستند. شنزارهای کشکوئیه و شنزارهای جنوب کرمان از حوضههای کوچکتر این حوضه محسوب میشوند.
به طور کلی استان کرمان دارای 132 رودخانه میباشد که از این میان 34 رودخانه در کرمان، 20 رودخانه در بافت، 1 رودخانه در بردسیر، 19 رودخانه در بم، 27 رودخانه در جیرفت، 6 رودخانه در رفسنجان، 6 رودخانه در زرند، 15 رودخانه در سیرجان، 4 رودخانه در شهر بابک و 68 رودخانه در کهنوج جریان دارند.
رودخانه هلیلرود: مهمترین رودخانهای که در این استان جریان دارد رودخانه هلیل رود میباشد که در مسیر خود شاخههای مهمی همچون زردشت از گوهر، بافت از لالهزار، رابر از الفتح یا شاه کوه، طیل از کوه هزار و اسفندقه از ارتفاعات اسفندقه به آن میپیوندند. این رود پس از آبیاری کردن جیرفت و کهنوج، وارد هامون جازموریان میشود. هلیل رود با 390 کیلومتر طول، یک رودخانه دائمی محسوب میشود که در جیرفت بر روی آن سدی با نام سد جیرفت احداث نمودهاند.
رود شور: رود شور تنها رودخانه دائمی است که در اعماق کویر ایران جریان دارد.
این رود از کوههای شمال غرب بیرجند سرچشمه میگیرد و پس از طی 200 کیلومتر مسافت در معدن کویر شهداد به زمین مینشیند و کوه نمکی به وجود میآورد. این رود همواره در حال تغییر بستر خود بر پهنه کویر لوت است. آب رود شور از شورترین آبهای جهان است و بیشترین املاح معدنی را در خود نهفته دارد. با وجود خشکسالیهای پیاپی سالهای اخیر این رود همچنان به جریان خود ادامه میدهد و با نزدیک شدن به چاله مرکزی کویر، در زمین فرو میرود. رود شور در زمان پرآبی دریاچهای از نمک را تشکیل میدهد و در زمان کمآبی به دلیل تهنشینی نمک، جلوههای زیبایی را روی شنهای کویر ایجاد مینماید. وجود این رود در نزدیکی کلوتها و مرطوب شدن دیواره کلوتها بر استحکام این پدیدههای طبیعی اثر مثبت داشته و حیات کلوتها را تضمین مینماید. غلظت نمک در آب رود شور به حدی است که سبب کندی حرکت آب در بستر رود میشود و علاوه بر آن در سواحل رود هیچ گیاهی نمیروید. در اثر تبخیر عمق رود شور به تدریج کم میشود و در نهایت در میانه کویر فقط بلورهای زیبای نمک بر جای میمانند.
رودخانه چشمه عروس: این رود در 3 کیلومتری شهرستان رابر قرار دارد و با طول 87 کیلومتر سومین رود بلند استان کرمان میباشد. این رود پس از آبیاری مزارع رابر، به هلیل رود میپیوندد و به سد جیرفت وارد میشود و در نهایت به همراه هلیل رود به هامون جازموریان میریزد.
رودخانه آب بخشا (لالهزار): این رودخانه از ارتفاعات بردسیر سرچشمه میگیرد و پس از گذشتن از دشت بردسیر از طریق دره کمالآباد وارد رفسنجان شده و نقش مهمی در تغذیه آبهای زیرزمینی منطقه دارد. همچنین قسمتی از آب این رودخانه در حوالی کبوترخان به مصرف کشاورزی میرسد.
رودخانه چاری: این رودخانه از ارتفاعات شیرینک چهارطاق سرچشمه میگیرد و در شهرستان بردسیر جریان مییابد و در نهایت به دشت باغین (از توابع بخش مرکزی شهرستان کرمان) میریزد. این رودخانه در اواخر زمستان و اوایل بهار طغیان میکند ولی در بیشتر سالها در تابستان بیآب میشود.
رودخانه تنگوییه (یا پلنگی): این رودخانه از رودخانههای دائمی شهرستان سیرجان است.
رودخانه سیرچ: این رودخانه که در شهداد جریان دارد به سوی کویر لوت و روستاهای حاشیه آن جاری میشود. این رودخانه پرآب بوده و زیستگاه انواع آبزیان و پرندگان بومی میباشد.
رودخانههای راور و قدرونی: این دو رودخانه در منطقه راور جریان دارند و پس از آبیاری دشت راور، سیلابهایشان به کویر لوت در شهداد میریزد.
رودخانه دهنه راویز: این رودخانه یکی از چند رودخانهای است که از کوهستانهای جنوبی رفسنجان سرچشمه میگیرد ولی آب آن به جلگه نمیرسد.
رودخانه گیودری: این رود از کوهستان پاریز و بارچی (در شهرستان سیرجان) سرچشمه میگیرد و پس از مشروب نمودن روستاهای اطراف در حدود ناصریه به طرف جلگه سرازیر میشود. این رودخانه در مواقع بارندگی زیاد ایجاد سیلاب نموده و روستاهای توابع رفسنجان را تهدید میکند. این رودخانه پس از عبور از رفسنجان، در منطقه نوق با نام رودخانه شور به کویر بافق منتهی میگردد.
رودخانه تهرود: این رودخانه از کوهستان ساردوئیه سرچشمه میگیرد و از جانب غرب به دهستان تهرود (از توابع بخش راین شهرستان بم) وارد میشود و تمام روستاهای اطراف خود را مشروب میسازد. این رود در بهار به علت بارندگیهای زیاد طغیان میکند. هوای اطراف خط سیر رودخانه ناسالم و مالاریایی است و سبب بیماری ساکنین روستاهای اطراف میشود.
رودخانه نساء و رودخانه آدوری از دیگر رودخانههای دائمی شهرستان بم میباشند که در تمام طول سال جاری هستند. رودخانههای گراغان و ده بکری نیز از رودخانههای شهرستان بم میباشند که در سالهای خشک و در فصل تابستان فاقد آب دائمی هستند.
در شهرستان بافت نیز چند رود جاری هستند که عبارتند از رودخانه خبر در منطقه خبر، رودخانه ابراهیمآباد، رودخانه اندوهجرد، رودخانه آب باریک، رودخانه آبشور، رود سید مرتضی، رود رابر، رود زردشت، رود بافت و رود بر.